Tenkis davası, mirasbırakanın saklı paylı mirasçıların saklı paylarını zedeleyecek şekilde yaptığı ölüme bağlı ya da sağlararası kazandırmaların, tasarruf nisabını aşan kısmının indirilmesi için açılan bir davadır. Türk Medeni Kanunu’nun 560 ve devamı maddelerinde düzenlenir.
Saklı Paylı Mirasçılar Kimlerdir?
Kanun, belirli mirasçılara saklı pay tanımıştır; bu mirasçılar mirasbırakanın tasarruflarıyla tamamen mirastan yoksun bırakılamaz. Altsoy (çocuklar ve torunlar), yasal miras payının yarısı oranında saklı paya sahiptir. Ana ve baba, her biri için yasal miras payının dörtte biri oranında saklı paya sahiptir. Sağ kalan eşin saklı payı, altsoy ya da ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğunda yasal miras payının tamamı, diğer durumlarda dörtte üçüdür (m.506). 2007 yılında yapılan kanun değişikliği sonrasında, mirasbırakanın kardeşlerinin saklı payı bulunmamaktadır.
Saklı pay yasal miras payı üzerinden hesaplandığından, mirasçının kimlerle birlikte mirasçı olduğu sonucu doğrudan etkiler. Örneğin altsoyla birlikte mirasçı olan eşin yasal payı dörtte birdir ve saklı payı bu dörtte birin tamamıdır.
Saklı Pay Konusunda Sık Yapılan Hatalar
Tenkis davası düşünen mirasçıların sıkça karıştırdığı noktalar şunlardır:
- Kardeşlerin de saklı payı olduğunun sanılması; 2007 değişikliği sonrasında kardeşlerin saklı payı kaldırılmıştır.
- Saklı pay oranının her durumda sabit olduğunun düşünülmesi; oranlar, mirasçının kimlerle birlikte mirasçı olduğuna göre değişir.
- Bir yıllık sürenin, mirasbırakanın ölüm tarihinden değil saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten işlediğinin gözden kaçırılması.
- On yıllık sürenin, bir yıllık sürenin yerine geçtiğinin sanılması; oysa iki süre birlikte değerlendirilir ve hangisi önce dolarsa hak düşer.
Tenkise Konu Olan Tasarruflar
Tenkis davasına konu olabilecek tasarruflar, mirasbırakanın vasiyetname gibi ölüme bağlı tasarrufları ile kanunda sayılan sağlararası kazandırmalarıdır. Sağlararası kazandırmalardan yalnız m.565’te sayılanlar tenkise tabidir: örneğin ölümden önceki son bir yıl içinde yapılan bağışlamalar (olağan hediyeler hariç), dönme hakkı saklı tutularak yapılan bağışlamalar ve saklı payları kaldırmak amacıyla yapıldığı açıkça belli olan tasarruflar. Mirasbırakan, tasarruf edebileceği kısmı (tasarruf nisabı) aşan bir kazandırma yaparsa, saklı paylı mirasçılar bu aşan kısmın tenkisini talep edebilir. Tasarruf nisabı, mirasbırakanın saklı paylı mirasçıların paylarını zedelemeden tasarruf edebileceği kısımdır ve mirasçıların sayısına ve türüne göre hesaplanır.
Sağlararası kazandırmalarda, mirasbırakanın gerçekten karşılıksız bir kazandırma yapıp yapmadığının tespiti önem taşır. Örneğin piyasa değerinin çok altında yapılan bir satış, kısmen bağış niteliği taşıyabilir; bu durumda satış bedeli ile gerçek değer arasındaki fark tenkis hesabına dahil edilebilir.
Kazandırmanın kime yapıldığı (mirasçı, üçüncü kişi ya da hayır kurumu) sonucu değiştirmez; ölçüt, tenkise tabi bir kazandırmayla tasarruf nisabının aşılıp aşılmadığıdır.
Dava Süreci Adım Adım Nasıl İşler?
1. Saklı Pay İhlalinin Tespiti
Mirasbırakanın yaptığı kazandırmalar incelenir ve tasarruf nisabını aşıp aşmadığı değerlendirilir.
2. Terekenin ve Kazandırmaların Belirlenmesi
Mirasbırakanın tüm mal varlığı, borçları ve yaptığı kazandırmalar bir araya getirilir.
3. Tasarruf Nisabının Hesaplanması
Genellikle bilirkişi desteğiyle, saklı payı zedelemeden yapılabilecek tasarrufun sınırı hesaplanır.
4. Davanın Açılması
Dava, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl, her hâlde belirtilen üst süreler içinde asliye hukuk mahkemesinde açılır.
5. Tenkis Kararı
Mahkeme, tasarruf nisabını aşan kısmı belirleyip bu kısmın tenkisine karar verir; tasarrufun geri kalanı geçerliliğini korur.
Örnek Bir Tenkis Süreci
Bir mirasbırakan, vefatından önce mal varlığının büyük bir kısmını çocuklarından yalnızca birine vasiyet etmişti. Diğer çocuk, babasının vefatından sonra vasiyetnamenin açılmasıyla durumu öğrenmiş, kendi saklı payının zedelendiğini fark etmişti. Saklı payın zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde asliye hukuk mahkemesinde tenkis davası açmış, mahkeme bilirkişi desteğiyle tasarruf nisabını hesaplayarak vasiyetin tasarruf nisabını aşan kısmının tenkisine karar vermişti. Bu örnek, vasiyetnamenin tamamının değil, yalnızca saklı payı ihlal eden kısmının geçersiz kılındığını gösterir.
Görevli Mahkeme
Tenkis davasında görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Ölüme bağlı tasarrufların tenkisine ilişkin davalar, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesinde açılır (HMK m.11).
Tenkis davasında mahkeme, öncelikle mirasbırakanın terekesinin aktif ve pasifini belirler, ardından yapılan kazandırmaları da hesaba katarak tasarruf nisabını hesaplar. Bu hesaplama genellikle bilirkişi incelemesiyle yapılır.
Kanunun 571. maddesine göre, tenkis davası açma hakkı, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır. Bu süre, her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda ise mirasın açılmasından (mirasbırakanın ölümünden) itibaren on yıl geçmekle düşer. Bu süreler hak düşürücü niteliktedir; sürenin geçmesi hâlinde tenkis talebi ileri sürülemez.
Tenkis Davası ile Muris Muvazaası Arasındaki Fark
Tenkis davası ile muris muvazaasına dayalı tapu iptal davası sıklıkla karıştırılır, ancak farklı hukuki temellere dayanır. Muris muvazaasında, yapılan işlemin aslında bir bağış olduğu ancak satış gibi gösterildiği iddia edilir; işlem muvazaalı kabul edilirse tamamen geçersiz sayılır. Tenkiste ise yapılan tasarrufun kendisi geçerlidir, yalnızca tasarruf nisabını aşan kısmı indirilir.
Uygulamada bir mirasçı, aynı işleme karşı hem muris muvazaası hem de tenkis iddiasını birlikte ileri sürebilir; mahkeme önce muvazaa iddiasını inceler, muvazaa tespit edilmezse tenkis talebini değerlendirir.
Tenkis Davası Kime Karşı Açılır?
Tenkis davası, mirasbırakanın kazandırmada bulunduğu kişiye, yani lehine tasarruf yapılan kişiye karşı açılır. Bu kişi, mirasçı olabileceği gibi mirasçı olmayan üçüncü bir kişi de olabilir. Birden fazla kazandırma söz konusuysa tenkis önce ölüme bağlı tasarruflardan başlar; bunlar yetmezse sağlararası kazandırmalara, en yeni tarihli olandan eskiye doğru gidilir (m.570).
Sıkça Sorulan Sorular
Kardeşlerin saklı payı var mı?
Hayır. 2007 yılındaki kanun değişikliği sonrasında mirasbırakanın kardeşlerinin saklı payı bulunmamaktadır.
Tenkis davası açma süresi ne kadardır?
Saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl, her hâlde vasiyetnamelerde açılmadan, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıldır.
Tenkis davası ile muris muvazaası aynı şey midir?
Hayır. Muris muvazaasında işlem tamamen geçersiz sayılır, tenkiste ise yalnızca tasarruf nisabını aşan kısım indirilir.
Altsoyun saklı payı ne kadardır?
Yasal miras payının yarısı oranındadır.
Tenkis davası kime karşı açılır?
Mirasbırakanın lehine kazandırma yaptığı kişiye karşı açılır.
Tasarruf nisabı nasıl hesaplanır?
Mirasbırakanın saklı paylı mirasçıların paylarını zedelemeden tasarruf edebileceği kısımdır; mirasçıların sayısına ve türüne göre hesaplanır.
Birden fazla bağış varsa hangisi önce tenkis edilir?
Önce ölüme bağlı tasarruflar tenkis edilir; sağlararası kazandırmalarda en yeni tarihli olandan başlanır.
Tenkis davanızın değerlendirilmesi için Adana miras avukatı sayfamıza göz atabilir, sorularınız için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Miras reddi için reddi miras nasıl yapılır yazımızı, tapu kaydına ilişkin uyuşmazlıklar için tapu iptal ve tescil davası yazımızı da inceleyebilirsiniz.
Bir Yanıt