Tutuklama, bir ceza dosyasında kişinin özgürlüğünü en ağır biçimde sınırlayan koruma tedbiridir. Kararın ardından geçen her gün önem taşır; bu nedenle tutuklama kararına karşı hangi yolun, hangi sürede ve hangi mercie başvurularak kullanılacağını bilmek gerekir. Bu yazıda tutuklamanın şartlarını, tutuklamaya itirazın süresini ve usulünü, tahliye talebini ve tutukluluk sürelerini Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) hükümleri çerçevesinde anlatıyoruz.
Tutuklama Kararı Hangi Şartlarda Verilir?
CMK m.100’e göre tutuklama kararı verilebilmesi için iki şart birlikte aranır: kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut deliller ve bir tutuklama nedeni. Kaçma, saklanma veya kaçacağı şüphesini uyandıran somut olgular ile delilleri yok etme, gizleme, değiştirme ya da tanık ve mağdur üzerinde baskı kurma girişimine ilişkin kuvvetli şüphe tutuklama nedenleridir. Kasten öldürme, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti, yağma gibi kanunda sayılan suçlarda ise somut delillere dayanan kuvvetli şüphe varsa tutuklama nedeni var sayılabilir (CMK m.100/3).
Kanun ayrıca ölçülülük şartı koyar: işin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile ölçülü olmaması hâlinde tutuklama kararı verilemez (CMK m.100/1).
Tutuklama Kararında Neler Gösterilmelidir?
Tutuklamaya, tutuklamanın devamına veya tahliye isteminin reddine ilişkin kararlarda kuvvetli suç şüphesini, tutuklama nedenlerinin varlığını, tutuklamanın ölçülü olduğunu ve adli kontrol uygulamasının yetersiz kalacağını gösteren deliller somut olgularla gerekçelendirilerek açıkça gösterilir (CMK m.101/2). Kararın içeriği şüpheli veya sanığa sözlü olarak bildirilir ve bir örneği kendisine verilir. Tutuklama istenildiğinde şüpheli veya sanık, kendi seçeceği ya da baro tarafından görevlendirilecek bir müdafiin yardımından yararlanır (CMK m.101/3).
Bu gerekçe şartı, itiraz dilekçesinin de omurgasını oluşturur: itirazda çoğu zaman kararda somut delil gösterilmediği, tutuklama nedeninin soyut ifadelerle kabul edildiği veya adli kontrolün neden yetersiz kalacağının açıklanmadığı tartışılır.
Tutuklamaya İtiraz Süresi Ne Kadar?
Tutuklama kararına itiraz edilebilir (CMK m.101/5). Kanunun ayrıca hüküm koymadığı hâllerde hâkim veya mahkeme kararına karşı itiraz, kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde yapılır (CMK m.268/1). Bu süre 2024 yılında 7499 sayılı Kanunla yedi günden iki haftaya çıkarılmıştır. Süre dolmuş olsa bile tutuklu kişi, aşağıda anlatılan tahliye talebiyle her zaman salıverilmesini isteyebilir.
İtiraz Nasıl ve Nereye Yapılır?
İtiraz, kararı veren merciye verilecek bir dilekçeyle ya da tutanağa geçirilmek koşuluyla zabıt kâtibine beyanda bulunularak yapılır (CMK m.268/1). Kararına itiraz edilen hâkim itirazı yerinde görürse kararını düzeltir; yerinde görmezse en çok üç gün içinde itirazı incelemeye yetkili mercie gönderir (m.268/2).
Soruşturma evresinde tutuklama kararını sulh ceza hâkimliği verir (CMK m.101/1). Sulh ceza hâkimliğinin tutuklama ve adli kontrole ilişkin kararlarına yapılan itirazları, yargı çevresinde bulunduğu asliye ceza mahkemesi hâkimi inceler (CMK m.268/3-b). Cumhuriyet savcısının görüşü alınırsa bu görüş şüpheli, sanık veya müdafiine bildirilir; bunlar üç gün içinde görüşlerini bildirebilir (CMK m.270/2).
İtiraz hakkında kural olarak duruşma yapılmadan karar verilir ve karar mümkün olan en kısa sürede verilir. Merciin itiraz üzerine verdiği karar kesindir (CMK m.271).
Tahliye Talebi: İtiraz Süresi Geçtiyse Ne Yapılır?
Soruşturma ve kovuşturma evrelerinin her aşamasında şüpheli veya sanık salıverilmesini isteyebilir. Tutukluluk hâlinin devamına veya salıverilmeye hâkim veya mahkemece karar verilir ve bu kararlara da itiraz edilebilir (CMK m.104). Dolayısıyla tahliye talebi, itiraz süresinden bağımsız olarak, dosyadaki yeni gelişmeler, toplanan deliller ya da geçen süre gerekçe gösterilerek tekrar edilebilir.
Tutukluluk Süresi En Fazla Ne Kadar Olabilir?
- Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde: en çok bir yıl; zorunlu hâllerde gerekçesi gösterilerek altı ay daha uzatılabilir (CMK m.102/1).
- Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde: en çok iki yıl; zorunlu hâllerde gerekçesi gösterilerek uzatılabilir, uzatma toplam üç yılı geçemez. Kanunda sayılan bazı suç gruplarında uzatma beş yıla kadar çıkabilir (CMK m.102/2).
- Yalnız soruşturma evresi için: ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde altı ay, girenlerde bir yıl (CMK m.102/4).
Bu süreler, fiili işlediği sırada on beş yaşını doldurmamış çocuklar için yarı, on sekiz yaşını doldurmamış çocuklar için dörtte üç oranında uygulanır (CMK m.102/5). Hükümden sonra tutuklulukta geçen süre cezadan mahsup edilir (TCK m.63); kalan sürenin ne kadar olacağını infaz hesaplama aracımızla ön olarak hesaplayabilirsiniz.
İtiraz Dilekçesinde Nelere Dikkat Edilir?
- Kararda kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delillerin ayrı ayrı gösterilip gösterilmediği,
- Kaçma veya delil karartma şüphesinin hangi somut olguya dayandırıldığı,
- Sabit ikamet, aile ve iş durumu gibi kaçma şüphesini zayıflatan bilgiler,
- Tutuklamanın, beklenen cezayla ölçülü olup olmadığı,
- Adli kontrol tedbirlerinin neden yetersiz kalacağının gerekçelendirilip gerekçelendirilmediği.
Ağır ceza dosyalarında bu değerlendirmenin nasıl yapıldığını Adana ağır ceza avukatı sayfamızda, gözaltı ve ifade aşamasındaki haklarınızı ise gözaltı süresi ve ifade hakları yazımızda anlattık.
Adana’da Tutuklama Kararlarına İtiraz
Adana’da soruşturma evresindeki tutuklama kararlarını sulh ceza hâkimliği verir; bu kararlara karşı itiraz, kararı veren hâkimliğe verilecek dilekçeyle yapılır. Kovuşturma evresinde ise tutuklama ve tahliye talepleri, davanın görüldüğü Adana Asliye Ceza veya Adana Ağır Ceza Mahkemesi tarafından değerlendirilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Tutuklamaya itiraz süresi kaç gün?
Kanunda ayrıca hüküm bulunmayan hâllerde itiraz süresi, kararın öğrenildiği günden itibaren iki haftadır (CMK m.268/1). Bu süre 2024 yılında yedi günden iki haftaya çıkarılmıştır.
Tutuklamaya itiraz nereye yapılır?
İtiraz dilekçesi kararı veren hâkimliğe veya mahkemeye verilir. Sulh ceza hâkimliğinin tutuklama kararına yapılan itirazı, yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesi hâkimi inceler (CMK m.268/3-b).
İtiraz süresi geçtiyse ne yapılabilir?
Şüpheli veya sanık, soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında salıverilmesini isteyebilir; bu talebin reddine de itiraz edilebilir (CMK m.104).
İtiraz üzerine verilen karar kesin mi?
Evet. Merciin itiraz üzerine verdiği kararlar kesindir; ancak ilk defa merci tarafından verilen tutuklama kararlarına karşı itiraz yoluna gidilebilir (CMK m.271/4).
Tutukluluk en fazla ne kadar sürer?
Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde en çok bir yıl (zorunlu hâllerde altı ay uzatılabilir), girenlerde en çok iki yıldır; uzatma toplam üç yılı geçemez, bazı suç gruplarında beş yıla kadar çıkabilir (CMK m.102).
Tutuklulukta geçen süre cezadan düşülür mü?
Evet. Hüküm kesinleşmeden önce şahsi hürriyeti sınırlayan bütün hâllerde geçirilen süreler hükmolunan hapis cezasından indirilir (TCK m.63).
Tutuklama kararına itiraz veya tahliye talebi konusunda değerlendirme için Adana ceza avukatı sayfamıza göz atabilir, iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.