Alacağını tahsil etmek isteyen bir alacaklının en büyük endişesi, dava ya da icra takibi sürerken borçlunun mallarını elden çıkarmasıdır. İhtiyati haciz, bu riske karşı alacaklıya tanınan geçici bir korumadır: Mahkeme kararıyla borçlunun mal ve alacakları, alacak kesinleşmeden önce haczedilir. Ancak ihtiyati haciz kararı alındıktan sonra işleyen kısa süreler kaçırılırsa haciz hükümsüz kalır. Bu yazıda ihtiyati haczin şartlarını, teminat konusunu, karar sonrası yapılması gerekenleri ve borçlunun itiraz imkânlarını anlatıyoruz.
İhtiyati Haciz Nedir?
İhtiyati haciz, para alacağının ileride tahsilini güvence altına almak için borçlunun taşınır ve taşınmaz malları ile alacak ve haklarının geçici olarak haczedilmesidir. İcra ve İflas Kanunu’nun 257 ve devamı maddelerinde düzenlenir. İhtiyati haciz, kesin hacizden farklı olarak malların satışına imkân vermez; yalnızca borçlunun bu mallar üzerinde tasarruf etmesini engeller. Alacak kesinleştiğinde ihtiyati haciz kesin hacze dönüşür.
İhtiyati Haciz Şartları
Vadesi Gelmiş Alacaklarda
Rehinle güvence altına alınmamış ve vadesi gelmiş bir para alacağının alacaklısı, ihtiyati haciz isteyebilir (İİK m.257/1). Bunun için ayrıca borçlunun mal kaçırması gibi bir sebep aranmaz; alacağın varlığının ve vadesinin geldiğinin mahkemeye kanaat verecek ölçüde gösterilmesi yeterlidir.
Vadesi Gelmemiş Alacaklarda
Vadesi gelmemiş bir alacak için ihtiyati haciz ancak iki durumda istenebilir: Borçlunun belirli bir yerleşim yeri yoksa ya da borçlu borçlarından kurtulmak amacıyla mallarını gizlemeye, kaçırmaya veya kendisi kaçmaya hazırlanıyor, kaçıyor ya da bu amaçla alacaklının haklarını ihlal eden hileli işlemlerde bulunuyorsa (İİK m.257/2). Bu durumda ihtiyati haciz konulursa borç, yalnızca borçlu bakımından muaccel hâle gelir.
Delil ve Yaklaşık İspat
Alacaklı, alacağı ve gerektiğinde haciz sebebi hakkında mahkemeye kanaat verecek deliller sunmak zorundadır (İİK m.258). Burada tam ispat değil, yaklaşık ispat aranır. Fatura, sözleşme, senet, çek, banka kayıtları ve yazışmalar sıkça kullanılan delillerdir. Mahkeme tarafları dinleyip dinlememekte serbesttir; uygulamada ihtiyati haciz talepleri çoğunlukla dosya üzerinden ve kısa sürede karara bağlanır.
Teminat Zorunlu mu?
İhtiyati haciz isteyen alacaklı, haczin haksız çıkması hâlinde borçlunun ve üçüncü kişilerin uğrayacağı zararlardan sorumludur ve bu nedenle teminat göstermek zorundadır (İİK m.259). Teminatın miktarını mahkeme belirler. Alacak bir ilama dayanıyorsa teminat aranmaz; ilam niteliğinde bir belgeye dayanıyorsa teminata gerek olup olmadığını mahkeme takdir eder. Teminat nakit, banka teminat mektubu veya mahkemenin kabul edeceği başka bir güvence olarak gösterilebilir.
İhtiyati Haciz Kararından Sonra Süreler
İhtiyati haciz kararı alındıktan sonra işleyen süreler kesin ve kısadır. Bu sürelere uyulmazsa ihtiyati haciz kendiliğinden hükümsüz kalır (İİK m.264):
- Uygulama: İhtiyati haciz kararı, kararın verildiği tarihten itibaren on gün içinde icra dairesinden uygulanmasının istenmesi gerekir; aksi hâlde karar kendiliğinden kalkar.
- Takip veya dava: Dava açılmadan veya takip başlatılmadan önce ihtiyati haciz yaptıran alacaklı, haczin uygulanmasından, haciz borçlunun yokluğunda yapılmışsa haciz tutanağının kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra takibi başlatmak veya dava açmak zorundadır.
- İtiraz hâlinde: Borçlu ödeme emrine itiraz ederse, alacaklı itirazın tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını istemeli ya da genel mahkemede dava açmalıdır.
Borçlu İhtiyati Hacze Nasıl İtiraz Eder?
Kendisi dinlenmeden hakkında ihtiyati haciz kararı verilen borçlu; kararın dayandığı sebeplere, mahkemenin yetkisine ve teminata karşı itiraz edebilir. İtiraz süresi, haciz borçlunun huzurunda yapılmışsa haczin uygulanmasından, değilse haciz tutanağının tebliğinden itibaren yedi gündür (İİK m.265). Menfaati ihlal edilen üçüncü kişiler de ihtiyati haczi öğrendikleri tarihten itibaren yedi gün içinde sebeplere veya teminata itiraz edebilir. İtiraz üzerine verilen karara karşı istinaf yoluna başvurulabilir; bölge adliye mahkemesinin kararı kesindir ve istinaf başvurusu ihtiyati haczin uygulanmasını durdurmaz.
Borçlu ayrıca, borç miktarını mahkeme veznesine yatırarak veya yeterli teminat göstererek ihtiyati haczin kaldırılmasını isteyebilir.
Sık Yapılan Hatalar
- İhtiyati haciz kararını alıp on gün içinde icra dairesine uygulatmamak.
- Haczin uygulanmasından sonra yedi gün içinde takip başlatmamak veya dava açmamak.
- Vadesi gelmemiş alacak için, mal kaçırma gibi kanuni bir sebep göstermeden ihtiyati haciz istemek.
- Alacağın varlığını gösteren belgeleri talebe eklememek.
Örnek Bir Durum
Adana’da faaliyet gösteren bir toptancı, vadesi geçmiş ve ödenmemiş faturalar nedeniyle bir müşterisinden alacaklıdır. Müşterinin araçlarını satışa çıkardığını öğrenen toptancı, faturalar ve cari hesap ekstresiyle birlikte ihtiyati haciz talep eder. Mahkeme teminat karşılığında ihtiyati haciz kararı verir. Toptancı kararı hemen icra dairesine uygulatarak araç kayıtlarına haciz koydurur ve haczin uygulanmasından sonraki yedi gün içinde icra takibini başlatır. Böylece takip sürerken araçların satılması önlenmiş olur.
Adana’da İhtiyati Haciz Talebi Nereye Yapılır?
İhtiyati haciz talebi, esas davaya bakmaya yetkili mahkemeye yapılır. Dava açılmışsa talep bu davaya bakan mahkemeye sunulur. Ticari alacaklarda Adana asliye ticaret mahkemeleri, diğer alacaklarda tutara ve uyuşmazlığın niteliğine göre asliye hukuk veya ilgili özel mahkemeler görevlidir. Karar, Adana’daki icra daireleri aracılığıyla uygulanır. Ödeme emrine itiraz ve icra süreçleri için maaş haczi ve ödeme emrine itiraz yazımızı inceleyebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
İhtiyati haciz nedir?
İhtiyati haciz, para alacağının ileride tahsilini güvence altına almak için borçlunun mal ve alacaklarının mahkeme kararıyla geçici olarak haczedilmesidir. Mallar satılamaz, ancak borçlu bu mallar üzerinde tasarruf edemez.
İhtiyati haciz için teminat gerekir mi?
Kural olarak evet. Teminat miktarını mahkeme belirler. Alacak bir ilama dayanıyorsa teminat aranmaz; ilam niteliğinde bir belgeye dayanıyorsa teminata gerek olup olmadığını mahkeme takdir eder.
İhtiyati haciz kararından sonra ne kadar sürede işlem yapılmalı?
Karar, verildiği tarihten itibaren on gün içinde icra dairesinden uygulatılmalıdır. Dava veya takipten önce alınan ihtiyati hacizde, haczin uygulanmasından ya da tutanağın tebliğinden itibaren yedi gün içinde takip başlatılmalı veya dava açılmalıdır.
Borçlu ihtiyati hacze nasıl itiraz eder?
Kendisi dinlenmeden karar verilen borçlu, haczin dayandığı sebeplere, mahkemenin yetkisine ve teminata karşı yedi gün içinde itiraz edebilir. İtiraz üzerine verilen karara karşı istinaf yolu açıktır.
Vadesi gelmemiş alacak için ihtiyati haciz istenebilir mi?
Yalnızca borçlunun belirli bir yerleşim yeri yoksa ya da borçlu mallarını kaçırmaya, gizlemeye veya kendisi kaçmaya hazırlanıyorsa veya hileli işlemlerde bulunuyorsa istenebilir.
İhtiyati haciz nasıl kaldırılır?
Borçlu, borç miktarını yatırarak ya da mahkemenin kabul edeceği yeterli teminatı göstererek ihtiyati haczin kaldırılmasını isteyebilir. Takip başladıktan sonra bu talep icra mahkemesine yapılır.
İhtiyati haciz ve alacak takibi süreçleriniz için Adana icra avukatı sayfamıza göz atabilir, sorularınız için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.