Uzlaştırma, ceza yargılamasında mağdur ile şüpheli ya da sanığın, bağımsız bir uzlaştırmacı aracılığıyla bir araya gelerek uyuşmazlığı mahkeme dışında çözmesini sağlayan bir kurumdur. Şikâyete bağlı suçlarda ve kanunda ayrıca sayılan bazı suç tiplerinde uygulanır; soruşturma aşamasında Cumhuriyet savcılığı bünyesindeki uzlaştırma bürosu, kovuşturma aşamasında ise mahkeme dosyayı bu sürece yönlendirir.
Uzlaştırmaya Hangi Suçlar Tabidir?
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 253 ila 255. maddeleri uzlaştırma sürecini düzenler. Şikâyete bağlı suçların büyük bölümü uzlaştırma kapsamındadır; bunun yanında kanunda ayrıca sayılan bazı suç tipleri de şikâyete bağlı olmasa bile uzlaştırma kapsamına alınmıştır. Bir suçun uzlaştırmaya tabi olup olmadığı, dosyanın somut suç vasfına göre değerlendirilir.
Uzlaştırma Konusunda Sık Yapılan Hatalar
Uzlaştırma sürecinde taraflarca sıkça karıştırılan noktalar şunlardır:
- Uzlaştırma ile hukuk arabuluculuğunun aynı şey olduğunun sanılması; bu iki kurum farklı kanunlara dayanır ve farklı usullerle yürür.
- Uzlaştırmaya tabi bir suçun, kapsam dışındaki bir suçla birlikte işlendiği dosyada da uzlaştırma yapılacağının sanılması; bu durumda uzlaştırma yoluna gidilemez.
- Uzlaşma teklifini kabul etmenin bir suç ikrarı anlamına geldiğinin sanılması; oysa uzlaşma sürecindeki beyanlar aleyhe delil olarak kullanılamaz.
- Uzlaştırma teklifini reddetmenin dosyayı olumsuz etkileyeceği düşüncesiyle, hak aramaktan çekinilmesi; reddetme tek başına aleyhe bir karine oluşturmaz.
Uzlaştırma Süreci Adım Adım Nasıl İşler?
1. Dosyanın Uzlaştırma Bürosuna Yönlendirilmesi
Soruşturma aşamasında dosya Cumhuriyet savcılığı bünyesindeki uzlaştırma bürosuna, kovuşturma aşamasında ise mahkeme tarafından uzlaştırmaya elverişli görülürse ilgili sürece gönderilir.
2. Uzlaştırmacının Görevlendirilmesi
Sicile kayıtlı tarafsız bir uzlaştırmacı dosyaya atanır.
3. Taraflarla Görüşme
Uzlaştırmacı, taraflarla ayrı ayrı ya da birlikte görüşerek uzlaşma teklifini iletir.
4. Düşünme Süresi
Taraflara, teklifi değerlendirmeleri için bir düşünme süresi tanınır.
5. Sonucun Dosyaya Bildirilmesi
Uzlaştırmacı, sürecin sonucunu (anlaşma sağlandı mı, sağlanamadı mı) bir raporla ilgili makama bildirir.
Örnek Bir Uzlaştırma Süreci
Bir kişi, komşusuyla yaşadığı bir tartışma sırasında işlediği ve şikâyete bağlı olan bir suç nedeniyle hakkında soruşturma başlatılmıştı. Dosya, savcılık bünyesindeki uzlaştırma bürosuna gönderilmiş, atanan uzlaştırmacı her iki tarafla ayrı ayrı görüşerek durumu değerlendirmişti. Taraflar, mağdurun uğradığı maddi zararın uzlaşma sırasında defaten ödenmesi ve özür dilenmesi üzerine anlaşmaya varmıştı. Şüpheli edimi hemen yerine getirince, savcılık kovuşturmaya yer olmadığına karar vermişti. Bu örnek, uzlaştırmanın basit ve şikâyete bağlı olaylarda dava açılmadan çözüm sağlayabileceğini gösterir.
Uzlaştırma Süreci Nasıl Başlar?
Dosyanın uzlaştırmaya gönderilmesi için tarafların ayrıca başvurmasına gerek yoktur; suç uzlaştırma kapsamındaysa savcılık ya da mahkeme bu yolu kendiliğinden işletir. Uzlaştırmacı, teklifi iletirken tarafları herhangi bir yönde baskı altında bırakamaz; sürecin temel ilkesi, tarafların özgür iradesiyle karar vermesidir.
Taraflar Uzlaşırsa Ne Olur?
Taraflar arasında uzlaşma sağlanır ve üzerinde anlaşılan edim yerine getirilirse, soruşturma aşamasında kovuşturmaya yer olmadığına, kovuşturma aşamasında ise davanın düşmesine karar verilir. Edim ileri bir tarihte yerine getirilecekse ya da süreklilik taşıyorsa, soruşturma aşamasında kamu davasının açılmasının ertelenmesine, kovuşturma aşamasında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilir; edim yerine getirilmezse dosya olağan sürecine döner.
Uzlaşma görüşmeleri sırasında tarafların söyledikleri, sonraki soruşturma veya kovuşturmada aleyhlerine delil olarak kullanılamaz. Uzlaşma teklifinin kabul edilmiş olması da kendiliğinden bir ikrar sayılmaz. Bu güvence, tarafların süreçte özgürce konuşabilmesini sağlamak içindir.
Taraflar Uzlaşamazsa Ne Olur?
Uzlaştırma teklifinin reddedilmesi ya da tarafların anlaşamaması hâlinde, dosya olağan soruşturma veya kovuşturma sürecine döner. Uzlaşmanın sağlanamamış olması, kişinin aleyhine bir karine oluşturmaz.
Uzlaştırmacı Kimdir, Ne Yapar?
Uzlaştırmacı, uzlaştırmacı siciline kayıtlı, tarafsız bir kişidir. Görevi taraflar arasında iletişimi kurmak, uyuşmazlığın çözümüne yönelik bir zemin oluşturmak ve varsa anlaşmayı bir rapor hâlinde dosyaya sunmaktır. Uzlaştırmacı, tarafları belirli bir çözüme zorlayamaz; sürecin gönüllülük esasına dayanması esastır.
Sicile kayıt için hukuk öğrenimi görmüş olmak ve uzlaştırmacılık eğitimini tamamlamış olmak gerekir.
Ceza Uzlaştırması ile Hukuk Arabuluculuğu Karıştırılmamalı
Uzlaştırma, ceza yargılamasına özgü bir kurumdur ve Ceza Muhakemesi Kanunu’na dayanır. Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu kapsamındaki arabuluculuk ise iş, ticaret veya tüketici gibi hukuk davalarında uygulanan ayrı bir süreçtir. İkisi farklı kanunlara dayanır, farklı usullerle yürütülür ve farklı sonuçlar doğurur; bu nedenle bir ceza dosyasında “arabuluculuk” değil “uzlaştırma” kavramının kullanılması doğru olur.
Hangi Suçlarda Uzlaştırma Uygulanmaz?
Şikâyete bağlı olsa bile cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda uzlaştırma yoluna gidilemez. Uzlaştırma için suçtan zarar görenin gerçek kişi ya da özel hukuk tüzel kişisi olması gerekir. Bir suçun uzlaştırmaya tabi olup olmadığı, dosyanın somut suç vasfına ve kanunda yapılan sayıma göre soruşturma ya da kovuşturma makamınca belirlenir.
Uzlaştırmaya tabi bir suç, uzlaştırma kapsamı dışındaki bir suçla birlikte işlenmişse uzlaştırma yoluna gidilemez.
Uzlaştırma Sürecinde Avukatın Rolü Nedir?
Taraflardan her biri, uzlaştırma görüşmelerine avukatıyla birlikte katılabilir. Avukat, teklif edilen çözümün hukuki sonuçlarını değerlendirmek, tarafın haklarının korunmasını gözetmek ve gerekirse alternatif önerileri gündeme getirmek açısından bu süreçte önemli bir işlev görür. Uzlaşmanın kabul edilip edilmeyeceği kararı her zaman tarafın kendisine aittir.
Özellikle şüpheli ya da sanık tarafında, önerilen edimin makul olup olmadığının ve kabul edilmesi hâlinde doğacak sonuçların (kovuşturmaya yer olmadığı kararı ya da davanın düşmesi) doğru anlaşılması önemlidir. Mağdur tarafında ise, talep edilen giderimin yeterli olup olmadığının değerlendirilmesi, avukatın sağladığı katkılardan biridir.
Sıkça Sorulan Sorular
Uzlaştırma hangi aşamada gündeme gelir?
Soruşturma aşamasında Cumhuriyet savcılığındaki uzlaştırma bürosu, kovuşturma aşamasında ise mahkeme dosyayı uzlaştırmaya yönlendirebilir.
Uzlaşma teklifini reddedersem dosyam olumsuz mu etkilenir?
Hayır. Teklifi reddetmek tek başına aleyhe bir sonuç doğurmaz; dosya olağan soruşturma veya kovuşturma sürecinde incelenmeye devam eder.
Uzlaşma sağlanırsa dava tamamen biter mi?
Üzerinde anlaşılan edim yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığına ya da davanın düşmesine karar verilir. Edim ileri bir tarihe bırakılmışsa soruşturmada kamu davasının açılmasının ertelenmesine, kovuşturmada hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilir.
Uzlaştırma ile hukuk arabuluculuğu aynı şey mi?
Hayır. Uzlaştırma ceza yargılamasına özgüdür ve Ceza Muhakemesi Kanunu’na dayanır; hukuk arabuluculuğu ise iş, ticaret gibi hukuk uyuşmazlıklarında uygulanan ayrı bir kurumdur.
Uzlaştırma görüşmesinde söylediklerim aleyhime kullanılır mı?
Hayır. Uzlaşma görüşmeleri sırasındaki beyanlar, sonraki soruşturma veya kovuşturmada aleyhe delil olarak kullanılamaz.
Uzlaştırma sürecine avukatımla katılabilir miyim?
Evet. Görüşmelere avukatınızla birlikte katılabilirsiniz; avukat, teklifin hukuki sonuçlarını değerlendirmenize yardımcı olur.
Ceza dosyanızda uzlaştırma sürecinin nasıl işleyeceğini değerlendirmek için Adana ceza avukatı ve Adana arabuluculuk avukatı sayfalarımıza göz atabilir, iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması hakkında HAGB nedir yazımızı da inceleyebilirsiniz.
2 Responses