İş kazası tazminatı, iş kazası sonucunda bedensel zarara uğrayan işçinin, hem Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan sağladığı haklar hem de kusurlu işverenden talep edebileceği maddi ve manevi tazminatı kapsayan bir haktır. 5510 sayılı Kanun’un 13. maddesi iş kazasının hangi hâllerde bu kapsamda sayılacağını düzenler.
İş Kazası Nasıl Tanımlanır?
5510 sayılı Kanun’un 13. maddesine göre iş kazası; sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi sırasında, emzikli kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda ya da işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır. İşveren, iş kazasını kazadan sonraki üç iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirmekle yükümlüdür (m.13).
Bildirim Yükümlülüğünde Sık Yapılan Hatalar
İşverenin bildirim yükümlülüğü konusunda uygulamada tekrarlanan birkaç sorun görülür:
- Kazanın hafif görülüp SGK’ya hiç bildirilmemesi; oysa her iş kazası, sonucu ne olursa olsun bildirilmelidir.
- Üç iş günlük sürenin, kazanın gerçekleştiği günden değil işçinin işe dönüşünden itibaren hesaplanması; oysa süre kazanın olduğu tarihten başlar.
- İşçinin kendisinin de SGK’ya ayrıca bildirimde bulunması gerektiğinin sanılması; bildirim yükümlülüğü asıl olarak işverene aittir, ancak işveren bildirmezse işçi ya da yakınları da SGK’ya başvurabilir.
SGK’nın Sağladığı Haklar
İş kazası geçiren sigortalıya, iş göremediği süre için geçici iş göremezlik ödeneği ödenir. Sigortalının meslekte kazanma gücünü en az yüzde on oranında kaybetmesi hâlinde, kayıp oranına göre sürekli iş göremezlik geliri bağlanır (m.19). Bu haklar, işçinin işverene karşı açacağı tazminat davasından bağımsız olarak, sigortalılık ilişkisi gereği SGK tarafından karşılanır.
İş kazası sonucunda vefat eden sigortalının hak sahiplerine, SGK’ya başvurmaları üzerine ölüm geliri bağlanır (m.20). Bu hakların hiçbiri işverenin kusuruna bağlı değildir.
İşverene Karşı Maddi ve Manevi Tazminat Davası Nasıl Açılır?
SGK’nın sağladığı haklar, işçinin uğradığı zararın tamamını karşılamayabilir. İşverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini ihmal etmesi nedeniyle kazanın meydana gelmesinde kusuru bulunuyorsa, işçi ya da vefat hâlinde yakınları, işverene karşı maddi ve manevi tazminat davası açabilir. Bu davada işverenin kusur oranı ve işçinin maluliyet derecesi belirleyici unsurlardır; bu hususlar bilirkişi raporlarıyla tespit edilir.
Maddi tazminat hesaplanırken, SGK tarafından bağlanan gelirin peşin sermaye değeri, işverenden talep edilecek tazminattan mahsup edilir. Bu mahsup işlemi, işçinin aynı zarar kalemi için iki kez tazminat almasını önlemek amacı taşır.
Dava Süreci Adım Adım Nasıl İşler?
1. Kaza Anında Delil Toplanması
Kaza tutanağı düzenlenir, mümkünse olay yeri fotoğraflanır, tanık bilgileri not edilir.
2. SGK Bildirimi ve İnceleme
İşveren, kazayı üç iş günü içinde SGK’ya bildirir; SGK gerektiğinde olayı denetim elemanlarına inceletir ve rapor düzenlenir.
3. Tedavi ve Maluliyet Tespiti
İşçinin tedavisi tamamlandıktan sonra, kalıcı bir engel oluşup oluşmadığı sağlık kurulu raporuyla belirlenir.
4. Dava Dilekçesinin Hazırlanması
İşçi ya da yakınları, işverenin kusuruna ve zararın kapsamına ilişkin delillerle birlikte dava dilekçesini hazırlar ve iş mahkemesinde dava açar; arabuluculuğa başvurmaya gerek yoktur.
5. Bilirkişi İncelemesi ve Karar
Mahkeme, kusur oranını ve zarar miktarını bilirkişi raporlarıyla tespit ederek kararını verir.
Örnek Bir İş Kazası Dosyası
Bir işyerinde çalışan bir işçi, güvenlik bariyeri eksik bir platformdan düşerek yaralanmıştı. Kaza sonrası işveren, kazayı süresinde SGK’ya bildirmiş, işçi de geçici iş göremezlik ödeneği almıştı. Ancak işçi, işyerinde daha önce de benzer bir yakın kaza yaşandığını ve bariyer eksikliğinin bildirilmesine rağmen giderilmediğini gösteren yazışmaları elinde tutuyordu. Bu belgeler, işverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüğünü ihmal ettiğini gösteren güçlü bir delil oldu ve tazminat davasında kusur oranının belirlenmesinde belirleyici rol oynadı. Bu örnek, kaza öncesindeki uyarı ve şikâyet kayıtlarının da davada önemli bir delil olabileceğini gösterir.
Dava Şartı Arabuluculuk Uygulanmaz
İş kazasından kaynaklanan tazminat davalarında, iş hukukundaki genel kuralın aksine dava şartı arabuluculuk uygulanmaz; işçi veya yakınları doğrudan dava açabilir. İstisna, iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarını kapsar (İş Mahkemeleri K. m.3).
Görevli mahkeme iş mahkemesidir; iş mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi, iş mahkemesi sıfatıyla davaya bakar.
Zamanaşımı ve Tespit Davası
Zamanaşımı süresi, talebin işçi tarafından mı yoksa ölüm hâlinde yakınları tarafından mı ileri sürüldüğüne göre farklılaşır; sürenin başlangıcı da zararın ortaya çıktığı tarihe bağlıdır. Bu nedenle dava açmakta gecikilmemelidir. Olayın iş kazası sayılıp sayılmadığı konusunda uyuşmazlık varsa, SGK’ya karşı iş kazasının tespiti davası açılabilir.
Delil Toplama ve Kaza Tutanağının Önemi
İş kazası davalarında, kazanın oluş şeklini, işyerindeki koşulları ve varsa güvenlik eksikliklerini gösteren deliller büyük önem taşır. Kaza tutanağı, tanık beyanları, iş güvenliği uzmanı raporları ve varsa kamera kayıtları, kusur oranının belirlenmesinde kullanılır. Kazadan hemen sonra mümkünse olay yerinin fotoğraflanması, tanıkların bilgilerinin not edilmesi ve sağlık kuruluşuna başvurularak tıbbi kayıt oluşturulması, sonraki aşamalarda davanın ispatını kolaylaştırır.
SGK müfettişi tarafından yapılan inceleme sonucunda düzenlenen rapor da davada önemli bir delil niteliği taşır. Bu raporda kazanın oluş şekli, işverenin ve işçinin kusur durumu değerlendirilir; ancak bu değerlendirme mahkemeyi bağlamaz, mahkeme kendi bilirkişi incelemesini de yaptırabilir.
İşverenin İş Sağlığı ve Güvenliği Yükümlülükleri
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverene işyerinde gerekli tedbirleri alma, çalışanları bilgilendirme ve eğitme, risk değerlendirmesi yapma gibi yükümlülükler yükler. Bu yükümlülüklerin ihmal edilmiş olması, tazminat davasında işverenin kusurunun tespitinde önemli bir unsur olarak değerlendirilir.
Manevi Tazminat Nasıl Belirlenir?
Manevi tazminat, iş kazası sonucunda işçinin ya da vefat hâlinde yakınlarının yaşadığı acı ve ıstırabın karşılığı olarak talep edilir. Miktarı belirlenirken kazanın ağırlığı, işçinin yaşadığı fiziksel ve psikolojik etkiler, tarafların ekonomik ve sosyal durumu gibi unsurlar birlikte değerlendirilir; kesin bir tutar önceden öngörülemez. Manevi tazminat zararın hesaplanmasını gerektirmez; mahkeme hakkaniyete uygun bir miktar belirler. Ağır bedensel zarar ya da ölüm hâlinde işçinin yakınları da manevi tazminat isteyebilir (TBK m.56).
Meslek Hastalığı ile İş Kazası Arasındaki Fark
Meslek hastalığı, sigortalının yürüttüğü işin niteliğinden dolayı zamanla ortaya çıkan sağlık sorunlarını ifade eder ve 5510 sayılı Kanun’un 14. maddesinde iş kazasından ayrı olarak düzenlenir. İş kazası ani bir olayla gerçekleşirken, meslek hastalığı genellikle uzun süreli maruziyet sonucu ortaya çıkar. Meslek hastalığı tespit edilen işçi de, iş kazasına benzer şekilde hem SGK’dan hem de kusurlu işverenden tazminat talep edebilir; meslek hastalığının varlığı, sağlık kurulu raporu ve SGK Sağlık Kurulu kararıyla tespit edilir.
Sıkça Sorulan Sorular
İş kazası kaç gün içinde SGK’ya bildirilmelidir?
İşveren, kazadan sonraki üç iş günü içinde SGK’ya bildirimde bulunmakla yükümlüdür.
İş kazası tazminatı davasında arabuluculuk zorunlu mudur?
Hayır. İş kazasından doğan tazminat davalarında dava şartı arabuluculuk uygulanmaz.
SGK’dan gelir alan işçi işverenden ayrıca tazminat isteyebilir mi?
Evet. İşverenin kusuru bulunuyorsa, SGK’nın sağladığı haklar dışında maddi ve manevi tazminat talep edilebilir; SGK geliri mahsup edilir.
Tazminat davasında kusur oranı nasıl belirlenir?
Kusur oranı, olay yerinde yapılan inceleme ve bilirkişi raporlarıyla tespit edilir.
İş kazası tazminatı davasının zamanaşımı ne kadardır?
Süre, talebin işçi ya da yakınları tarafından ileri sürülmesine ve zararın ortaya çıktığı tarihe göre değişir; dava açmakta gecikilmemelidir.
İş kazasında işçinin kendi kusuru varsa tazminat alınabilir mi?
Evet, ancak işçinin kusur oranı tazminat miktarını etkiler; işverenin de kusurlu olduğu hallerde tazminat talebi mümkündür.
SGK’nın bağladığı gelir, işverenden alınacak tazminattan düşülür mü?
Evet. SGK tarafından bağlanan gelirin peşin sermaye değeri, işverenden talep edilen tazminattan mahsup edilir.
İş kazası tazminatı sürecinizin değerlendirilmesi için Adana tazminat avukatı ve Adana iş avukatı sayfalarımıza göz atabilir, sorularınız için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Kıdem tazminatı hesaplaması için kıdem tazminatı nasıl hesaplanır yazımızı da inceleyebilirsiniz.